Begona bino

Oktyabr boshida yirik bulut provayderida 4 kun ichida birin-ketin 3 ta maydoncha ishdan chiqdi: tashqi omillar keltirib chiqargan yong‘inlar 2 ta ma’lumotlar markazini butunlay to‘xtatdi, uchinchisiga qisman zarar yetkazdi. Birinchi tundan keyin provayderning o‘zi yo‘qotishni deyarli sezmadi — uning xizmatlari qo‘shni maydonchalarga o‘tib ketdi. Uning o‘nlab mijozlari esa — banklar, aloqa operatorlari, riteyl, davlat xizmatlari — kunning katta qismida ishlamay turdi. 4-kunga kelib nosozliklar provayderning o‘z xizmatlariga ham yetib bordi, bunda faqat uning mamlakatida emas.

Bitta bulut, bitta tun, ikki xil natija, 4 kundan keyin esa — uchinchisi. Farq provayderda emas, har kim bu kunlardan ancha oldin qabul qilgan qarorlarda edi. Va bu so‘nggi yillarda joylashtirish haqidagi suhbatlarda biz ko‘rib kelayotgan o‘sha manzara: bulut, kolokeyshn va ijara sukut bo‘yicha ishonchli hisoblanadi, chunki «u yerda axir Tier III va SLA bor». Holbuki xavflar reestrlarida suv toshqinlari va meteoritlar batafsil yozilgan, bitta aniq binoni yo‘qotish esa umuman yozilmagan.

Mavjudlik zonalari

Bitta tun, ikki xil natija

Maydoncha butunlay to‘xtatilgan, egasi tiklash muddatlarini aytmaydi va uni umuman ishga qaytarish mumkinligini tasdiqlamaydi. Provayderning o‘z asosiy xizmatlari ishlashda davom etdi. Shu maydonchada yashagan mijozlarda nosozliklar soatlab cho‘zildi.

Nega shunday? Har qanday ommaviy bulut resurslarni ikki turga ajratadi. Zonaviy resurslar — virtual mashina va uning diski — jismonan aniq bir binoda joylashgan. Global resurslar — bulut tarmog‘i, obyektli saqlash bucket’lari — bitta zonaga bog‘lanmagan, lekin mintaqa ichida yashaydi. Provayder hujjatlarida to‘g‘ridan-to‘g‘ri yozadi: nosozlikka chidamlilik ilova bir vaqtning o‘zida bir nechta zonada joylashtirilganda paydo bo‘ladi.

Ya’ni bulut zonalarni beradi, tizimni ular bo‘ylab taqsimlash esa — mijozning ishi. Provayder o‘z xizmatlarini maydonchani yo‘qotishni hisobga olib qurgan va bir nechtasidan birini yo‘qotdi. Hamma narsasi bitta zonada bo‘lgan mijoz esa yagonasini yo‘qotdi. Avariya paytida ikkalasida ham bulut bir xil edi. Bir yoki uch yil oldin qabul qilingan qarorlar farq qilardi.

Biroq 4 kundan keyin manzara o‘zgardi. Uchinchi maydoncha ham ishdan chiqqanda, nosozliklar zonalar bo‘ylab taqsimlanganlarda ham, provayderning o‘zida ham boshlandi. Bir nechta zona mustaqil nosozliklardan himoya qiladi: bitta binodagi yong‘in, bitta podstansiyadagi avariya. Mintaqadagi barcha binolarga bir vaqtda ta’sir qiladigan tahdiddan ular himoya qilmaydi — u uchun nosozlik domeni endi bino emas, balki mintaqa va provayderning o‘zi. Odatda «dunyoning oxiri» deb hisoblanadigan piramidaning yuqori darajalari aynan shular: amalda ular 4 kun ichida yuz berdi.

Begona bino

Aslida nima ijaraga olinadi

«Bulut» — qulay so‘z: unda bino yo‘q. Bino esa bor. Uning manzili, tomi, elektr ta’minoti kirishlari, kabel trassalari, qo‘shnilari va egasi bor.

Hammasi ishlab turganda «mening» va «begona» server o‘rtasidagi farq ko‘rinmaydi. U «qachon tiklanamiz» degan savol yangragan paytda namoyon bo‘ladi. Agar server sizniki bo‘lsa, «qachon tiklanamiz» degan savolga sizning jamoangiz javob beradi. Agar u begona binoda bo‘lsa — hamkorning matbuot xizmati. O‘sha tunda zarar ko‘rgan xizmatlardan biri o‘z foydalanuvchilariga aynan shunday yozdi: «infratuzilma hamkori obyektidagi insident». Uning boshqa aytadigan gapi yo‘q edi — u nima bo‘layotgani haqida o‘z mijozlari qancha bilsa, aynan shuncha bilardi.

Agar server sizniki bo‘lsa, «qachon tiklanamiz» degan savolga sizning jamoangiz javob beradi. Agar u begona binoda bo‘lsa — hamkorning matbuot xizmati.

Begona binoda yoningizda nima turganini, maydonchaning haqiqiy elektr ta’minoti kirishlari qanday va necha soatlik yoqilg‘isi borligini, avariyadan keyin mijozlar qanday tartibda tiklanishini va bu navbatda siz qayerda ekaningizni bilmaysiz. Va u yerga borolmaysiz.

Bu provayderlarga ta’na emas: yaxshi provayderda bularning hammasi o‘ylab chiqilgan. Biroq sizning biznesingiz uchun emas, o‘z biznesi uchun o‘ylab chiqilgan, va avariya tunida u birinchi navbatda aynan uni qutqaradi. Shartnomaning hech bir bandi savolingizga javobni tezlashtirmaydi.

Xavflar reestri

Teskari piramida

Xavflar reestrlarida ko‘pincha suv toshqini — dengiz sathidan taxminan 500 metr balandlikdagi shaharda, — meteorit tushishi va mintaqa miqyosidagi falokatlar sinchiklab yozilgan bo‘ladi. Agar shunday balandlikda suv mashina zaliga yetib kelgan bo‘lsa, mijozlarning to‘lovlarga vaqti bo‘lmaydi, xizmat mavjudligi masalasi esa biznesning o‘zi bilan birga ma’nosini yo‘qotadi.

Shu bilan birga, o‘sha reestrlarda kolokeyshn va bulut sukut bo‘yicha o‘ta ishonchli hisoblanadi. «Provayder binosi mavjud bo‘lmay qoldi» ssenariysi ko‘rib chiqilmaydi: xavf provayderga topshirilgan, provayderda SLA bor, SLA’da to‘qqizlar ko‘p. Bunda o‘sha bulutning boshqa mintaqasiga zaxira nusxa qilinmaydi, DR haqida esa umuman gap ochilmaydi.

Biroq SLA qancha sahifani egallamasin va unda qancha to‘qqiz bo‘lmasin, o‘z-o‘zidan u hech narsani hal qilmaydi. Agar ma’lumotlar markazi yonib ketgan bo‘lsa, aynan sizning biznesingiz to‘xtab turadi va mijozlarni yo‘qotadi — hozirning o‘zida. Operatorning biznesi bu paytga kelib allaqachon zarar ko‘rgan, va uning sizning da’volaringizdan boshqa ham qiladigan ishlari bor. SLA bo‘yicha biror narsa olasizmi, sud orqali esa — neustoyka, bu oylar, balki yillar masalasi. Hatto shunda ham kompensatsiya xizmat uchun oylik to‘lovning foizlarida hisoblanadi va na daromadingiz, na regulyator jarimalari, na obro‘ bilan hech qanday bog‘liq emas. Ya’ni xavf topshirilmagan: qachondir uning qiymatining kichik bir qismini olish huquqi topshirilgan.

Va reestrlarda umuman uchramaydigan yana bir ssenariy: ma’lumotlar markazi operatorining o‘zi xato qilgan bo‘lishi mumkin. Dizellarni hisoblashda xato — quvvati, ishga tushishi, real yuklama ostida ishlashi. Tashqi elektr ta’minotisiz yashovchanlikni hisoblashda xato — yoqilg‘i zaxirasi, yetkazib berish, avtonom rejimdagi sovutish. Maydonchaning halokatli ta’sirlarga umumiy chidamliligini hisoblashda xato — yong‘in, konstruksiyalarning shikastlanishi, elektr ta’minoti kirishlari va trassalarning ajratib joylashtirilishi. Bu hisob-kitoblar Tier sertifikatiga ishonib, tekshirilmasdan qabul qilinadi, holbuki sertifikat loyiha va qurilgan obyektni tasdiqlaydi, loyihalashda hech kim ko‘rib chiqmagan avariyada maydoncha o‘zini qanday tutishini emas.

Piramidaning pastki darajalari texnika bilan yopilgan, yuqorilari hujjatlarda yozilgan. O‘rtasi tushib qoladi: operator hisob-kitoblaridagi xato, bitta aniq binoni yo‘qotish va unga kirish imkoniyatini yo‘qotish. Bu esa aynan tashkilotda hali biznes, mijozlar va majburiyatlar bo‘lgan va to‘xtab qolish daqiqalar yoki haftalar davom etishini arxitektura hal qiladigan daraja.

Bulut, kolokeyshn, ijara, o‘z ma’lumotlar markazi

Oqilona piramida: joylashtirishning to‘rt modeli

Agar xavflarni chastotasi bo‘yicha joylashtirib, har bir darajani kim yopishini ko‘rsak, to‘rtta joylashtirish modeli uchun manzara 3-rasmdagidek ko‘rinadi.

Ommaviy bulut. Bino, uskuna, gipervizor va maydoncha ichidagi tarmoq — provayder zimmasida. Sizning zimmangizda — zonalar bo‘ylab taqsimlash, nusxalar, kalitlar, manzillar va chiqish rejasi. Paradoks shundaki, bulutda ikkinchi bino eng yaqin — o‘sha konsolning o‘zida, — va aynan bulutda undan eng kam foydalaniladi.

Kolokeyshn. Bino, elektr ta’minoti, sovutish va qo‘riqlash — operator zimmasida. Uskuna, ehtiyot qismlar, dasturiy ta’minot va kanallar — sizniki. Uskuna sizniki va uni olib ketish mumkin, lekin maydonchaga kirish — operator qoidalari bo‘yicha.

Bare metal ijarasi. Begona binodagi begona uskuna. Nosoz qismni almashtirish — ijaraga beruvchining SLA’si bo‘yicha, avlod — uning omborida bori. Litsenziyalar, ma’lumotlar va arxitektura — sizniki. Xavflar nuqtai nazaridan bu olib ketadigan hech narsasi yo‘q kolokeyshn.

O‘z ma’lumotlar markazi. Hammasi sizniki, jumladan muhandislik tizimlari va ularga xizmat ko‘rsatadigan odamlar ham. Biroq bitta o‘z maydonchangiz — bulutdagi bitta zona kabi yagona nosozlik domeni.

Uchta daraja har qanday modelda sizda qoladi. Birinchisi — xato, muvaffaqiyatsiz o‘zgartirish va shifrlovchi: ulardan bino emas, nusxalar va reglamentlar himoya qiladi. Ikkinchi va uchinchisi — binoni yo‘qotish va shaharni yo‘qotish: ulardan faqat boshqa bino himoya qiladi, savol faqat u qanchalik uzoqda turganida. Joylashtirish modeli disklar va konditsionerlarni kim ta’mirlashini hal qiladi. Tizimni boshqa joyda kim ishga tushirishini — siz hal qilasiz.

Joylashtirish modeli disklar va konditsionerlarni kim ta’mirlashini hal qiladi. Tizimni boshqa joyda kim ishga tushirishini — siz hal qilasiz.

Muayyan tashkilot uchun oqilona piramida beshta qoida asosida quriladi:

• darajalar tomoshabopligiga qarab emas, chastotasiga qarab pastdan yuqoriga boradi: katta parkda disk nosozligi — odatiy hol, xato yoki shifrlovchi — bir necha yil masalasi, binoni yo‘qotish — kamdan-kam hodisa, lekin o‘n yillik ufqda endi nazariy emas;
• har bir daraja uchun uni kim yopishi yozib qo‘yilgan — taxminga qarab emas, shartnoma bo‘yicha;
• operator hisob-kitoblari — dizellar, avtonomlik, maydoncha chidamliligi — sertifikatga ishonib qabul qilinmaydi, balki tekshiriladi;
• siz yopadigan darajalarning egasi, byudjeti va tekshiruvi bor;
• shaharni yo‘qotishdan yuqori darajalar rejalashtirilmaydi, balki qabul qilingan xavf sifatida bitta qator bilan qayd etiladi.

Agar reestrda begona binoni yo‘qotish «provayderga topshirilgan» deb belgilangan bo‘lsa, shartnomani ochib ko‘rishga arziydi. Odatda u yerda oylik hisobning foizlarida kompensatsiya bo‘ladi — biznesingiz to‘xtab turgan o‘sha tunda emas, oylar o‘tib.

Xizmatlar inventarizatsiyasi

Avval — xarita

Yuqorida aytilganlarning hammasi odatda o‘tkazib yuboriladigan narsaga — inventarizatsiyaga borib taqaladi. Xaridlar jadvalidagi serverlar ro‘yxati emas, balki aslida nima ishlayotgani va nimaga bog‘liqligi xaritasi. Hech kim sanab bera olmaydigan park uchun xavflar piramidasini qurib bo‘lmaydi.

Bunday xaritaning minimal tarkibi:

• uskuna va resurslar — qayerda turibdi, kimniki, qaysi bino va zonada, qaysi sanagacha qo‘llab-quvvatlashda;
• xizmatlar — tizimlar emas, balki mijoz yoki xodim foydalanadigan narsa: to‘lov, ilovaga kirish, kredit berish, hisobot;
• bog‘liqliklar — har bir xizmat ishlashi uchun qaysi ma’lumotlar bazalari, navbatlar, tashqi API, DNS, sertifikatlar va begona bulutlar kerak;
• nosozlik domenlari — har bir xizmat uchun alohida: qaysi bino, qaysi zona, qaysi klaster va qaysi kanal uni ishdan chiqaradi;
• ichki SLA — xizmat qancha vaqt to‘xtab turishi va qancha ma’lumot yo‘qotilishi mumkin, sukut bo‘yicha olingan emas, biznes bilan kelishilgan RTO va RPO;
• mijozga ta’sir — aynan shu xizmatning to‘xtab qolishi NPS va mijozlar ketishiga qanchalik ta’sir qiladi.

Oxirgi ustun odatda bo‘sh qoladi, garchi ustuvorliklarni aynan u belgilasa ham. Mobil ilovaning bir soatlik to‘xtab qolishi va ichki portalning bir soatlik to‘xtab qolishi qiymati bo‘yicha taqqoslab bo‘lmaydi, xavflar reestrida esa ular ko‘pincha «IT-infratuzilma» degan bitta qator bilan yozilgan. Agar har bir xizmatning mijozga ta’siri ma’lum bo‘lsa, ikkinchi zona qayerda bitta avariyadayoq o‘zini oqlashi, qayerda esa nusxa va tiklash uchun bir sutka yetarli ekani ko‘rinadi.

Ko‘pincha shunday manzara uchraydi: ichki SLA «hammasi 99,9%» darajasida bor, bog‘liqliklarni hech kim chizmagan, xizmatning nosozlik domeni esa uning eng zaif bog‘liqligining nosozlik domeni bilan mos tushadi. Ya’ni avtorizatsiya uchun bitta zonaga murojaat qiladigan uch zonadagi xizmat bitta zonada yashaydi.

Xarita har bir reliz va har bir yangi pudratchi bilan eskiradi, shuning uchun uni arxitekturaning har bir o‘zgarishida va zaxiraga o‘tish bilan o‘tkaziladigan har bir o‘quv mashqidan oldin solishtirib chiqish kerak.

Maydonchani yo‘qotish ssenariylari

Bino bilan nima sodir bo‘lishi mumkin

Telekomdan klassik misol. Mobil operator, billing vijdonan qurilgan. Abonentlar bitta bazada yotmaydi — ular birinchi darajali 7 ta bazaga, onlayn tariflashga, va ikkinchi darajali 5 ta bazaga taqsimlangan, ularda xizmatlarni ulash va uzish hamda davriy hisobdan yechishlar yashaydi. Ovozli va internet trafikni hisoblash alohida qatlamlarga chiqarilgan — har birida 2 o‘nlab virtuallashtirish xostida 2 o‘nlab VM. Har bir fizik bazaning o‘z ma’lumotlarni saqlash tizimi (MST) bor.

Ya’ni nosozlik domenlari shunday bo‘lingan ediki, uskunadagi har qanday muammo abonentlarning faqat bir qismiga tegardi. Yillar davomida shunday bo‘ldi: kimdadir nimadir ishlamasdi, lekin xizmat abonentlarning sezilarli qismi uchun «uzilib qoldi» deb bo‘lmasdi.

Bir kuni butun binoning elektr ta’minoti bilan bog‘liq falokat yuz bermaguncha. Elektr o‘chdi, bir daqiqadan keyin yana o‘chdi — va tamom. Yoritish qoldi, serverlar uchun esa energiya yo‘q edi.

Barcha qismlari bitta binoda bo‘lgan taqsimlangan tizim taqsimlangan tizim sifatida emas, bitta katta tizim sifatida ishga tushadi. O‘nlab bazalar, massivlar va yuzlab VM’larning sovuq ishga tushishi — bu ishga tushirish tartibi, yaxlitlikni tekshirish va darajalar o‘rtasidagi solishtirish, va hech qanday taqsimlanganlik uni tezlashtirmaydi. Taxminan 70% darajasigacha bosqichma-bosqich ishga qaytarish 12 soatdan ko‘proq vaqt oldi, qolgan 30% — yana 2 kun. Bunga o‘tgan davr uchun trafikni qayta hisoblash qo‘shiladi.

Bu yerda odatiy ma’nodagi loyihalash xatosi yo‘q. Piramidaning binodan pastdagi har bir darajasi namunali yopilgan edi. Undan yuqori daraja — ikkinchi bino yo‘q edi. Butun chidamlilik bitta nosozlik domeni ichida bo‘lib chiqdi, va o‘sha kuni u hamma uchun bitta edi.

Elektr ta’minotining to‘liq yo‘qolishi va yong‘in — eng ko‘rgazmali ssenariylar, lekin yagona emas. Maydonchani u jismonan butun bo‘lsa ham yo‘qotish mumkin.

• Yong‘in va uni o‘chirish. Hatto mahalliy yonish ham zalning elektrdan uzilishiga olib keladi. Gazli yong‘in o‘chirish va undan keyingi shamollatish — bu soatlar, qo‘shni xonalardan kelgan suv — bundan ham yomon.
• Butun obyektning elektr ta’minoti. Tier maydoncha ichidagi muhandislik tizimini tavsiflaydi. Agar maydoncha bir sutkaga barcha elektr ta’minoti kirishlarini yo‘qotsa va yoqilg‘i, yetkazib berish shartnomalari va dizellar quvvati operator hisoblaganidan kam bo‘lib chiqsa, nima bo‘lishi haqida u hech narsa demaydi.
• Trassalar. Maydoncha ishlab turgan, lekin uzib qo‘yilgan bo‘lishi mumkin: poytaxtgacha bo‘lgan bir nechta optik liniya ko‘pincha bitta koridor bo‘ylab o‘tadi.
• Olib qo‘yish va ega. Zal qo‘shnining ishi bo‘yicha to‘xtatiladi; maydoncha sotiladi, operator bozordan chiqadi — bino turibdi, chiroq yonib turibdi, lekin 90 kundan keyin ko‘chib chiqish kerak.

Tijorat takliflarida ko‘pincha tilga olinadigan Tier III — yaxshi daraja, lekin bu bitta binoning xususiyati. Na Tier III, na Tier IV binoning o‘zini o‘zi yo‘qotishdan omon qolishini va’da qilmaydi: bino darajasidagi chidamlilikni faqat ikkinchi bino beradi.

Zaxira nusxalar va DR

O‘sha zonadagi nusxa

Avariyadan keyin ko‘pincha shunday savol yangraydi: «Zaxira nusxalar qayerda?» Javob ko‘pincha yoqimsiz: o‘sha zonada.

Bulutdagi himoya zinapoyasi o‘z maydonchalaringizdagi bilan bir xil (batafsil — «Autosave mode=ON» nomli 13-sonda), faqat har bir pog‘ona alohida yoqiladi va alohida to‘lanadi, shuning uchun uni o‘tkazib yuborish oson. Har bir pog‘ona nimadan omon chiqishi — 5-rasmda.

Biz ko‘rganlarimizdan kelib chiqsak, ko‘pchilik ikkinchi pog‘onada to‘xtaydi. Har tunda sinchiklab nusxa oladiganlar ham boshqa mintaqaga nusxa qilmaydi.

Nusxa esa — hali DR emas. Boshqa joyda ishga tushish uchun ma’lumotlardan tashqari quyidagilar kerak:

• hisoblash resurslari va ularga kvota — ommaviy avariya kunida uni o‘chgan zonaning barcha mijozlari bir vaqtda so‘raydi;
• tarmoq, manzillar va marshrutlar;
• o‘sha zonada yotmagan sirlar va shifrlash kalitlari;
• ishga tushirish tartibi va uni biladigan odam;
• bularning hammasi ishlashini tasdiqlovchi, hech bo‘lmaganda bir marta o‘tkazilgan tekshiruv.

Qolgan hamma narsasiz boshqa mintaqadagi nusxa — bu soatlarda emas, haftalarda tiklash, va reestrga «xavf zaxira nusxalash bilan yopilgan» deb yozganlarida nazarda tutiladigan narsa emas.

Tashqi komponentlar

Sxemada yo‘q bog‘liqliklar

O‘sha tunda o‘chgan zonada bitta ham o‘z mashinasi bo‘lmaganlar ham ishlamay qoldi.

Zamonaviy sahifa yoki ilova o‘nlab tashqi bo‘laklardan yig‘iladi: analitika skriptlari, tashqi provayder orqali avtorizatsiya, to‘lov vidjetlari, xaritalar, kapcha, tashqi CDN’lardagi kutubxonalar, tashqi operatordagi DNS. Agar shunday bo‘lak sinxron va taymautsiz yuklansa, sahifa uni cheksiz kutadi.

Sxemalarda bu bog‘liqliklar odatda chizilmaydi, lekin foydalanuvchi uchun farqi yo‘q: agar bosh sahifa ochilmasa, butun xizmat ishlamaydi. Bunga o‘zlari bulutda yashaydigan hamkorlar ham kiradi: to‘lov shlyuzi, xabarnomalar yuborish xizmati, tashqi skoring. Siz o‘z tizimlaringizni uchta maydonchaga taqsimlagan bo‘lishingiz mumkin, hamkoringiz esa — yo‘q.

O‘sha kunlarning alohida saboqi — ma’lumotlarni lokalizatsiya qilish va xizmatni lokalizatsiya qilish o‘rtasidagi chegara. Qo‘shni mamlakatda provayder xizmatlari xatolar bilan ishladi va foydalanuvchilarga shunday tushuntirildi: shaxsga doir ma’lumotlar mamlakatda saqlanadi, lekin taqsimlangan infratuzilma turli mamlakatlardagi komponentlarni o‘z ichiga oladi va ulardan birining nosozligi bir vaqtning o‘zida bir nechta mamlakatdagi mavjudlikka ta’sir qiladi. Ya’ni ma’lumotlarni mahalliy saqlash talabi bajarilgan, nosozlik domeni esa baribir chet eldagi begona binoda yotibdi. Agar regulyatoringiz uchun lokalizatsiya muhim bo‘lsa, bu haqda ham so‘rash kerak: faqat ma’lumotlar emas, xizmat usiz ishlamaydigan hamma narsa qayerda yashaydi.

Bu bilan nima qilish kerak: kritik yo‘ldagi tashqi chaqiruvlarni inventarizatsiya qilish, har biriga taymaut va degradatsiyani o‘rnatish («sahifa ochilmadi» o‘rniga «xarita yuklanmadi») va asosiy hamkorlardan ular qayerda va qanday joylashganini shartnoma tuzish paytidayoq so‘rash.

Ijara yoki xarid

«Kalit topshirish» asosidagi ijara: sizda nima qoladi

Xuddi shu savolning alohida tarmog‘i — serverlarni sotib olish o‘rniga tijorat ma’lumotlar markazida ijaraga olish.

O‘rta Osiyodan bir misol. Buyurtmachida ikkita o‘z maydonchasi bor, asosiy quvvati giperkonvergent platformada. Rahbariyatdagi muhokamada taklif yangradi: yangi avlodni xarid qilish o‘rniga serverlarni tijorat ma’lumotlar markazida ijaraga olish.

Ijaraga beruvchining taklifi birinchi qarashda puxta ko‘rinardi: katta hajmdagi xotiraga ega server, Tier III maydoncha, 24/7 qo‘llab-quvvatlash. Biroq tahlil qilinganda xarajatlarning sezilarli qismi ijara narxiga kirmagani ma’lum bo‘ldi.

• Litsenziyalar sizda qoladi. BYOL modeli: operatsion tizim, virtuallashtirish platformasi va qolgan hamma narsani mijoz o‘zi olib keladi. Ijaraga olinadigan server oldingi avloddan va yadrolari kamroq edi, shuning uchun buyurtmachining har bir o‘z serveri o‘rniga 1,3 tadan 2 tagacha ijara serveri kerak bo‘lardi. Fizik yadrolar bo‘yicha hisoblanadigan litsenziyalar shu son bilan birga o‘sadi (batafsil — «Qatorlar va yadrolar» nomli 08-sonda).
• Saqlash tizimi — alohida qator. Spetsifikatsiyada faqat yuklash disklari bor edi, ma’lumotlar uchun bittasi ham yo‘q.
• Kanal — alohida. Xizmatga o‘tkazish qobiliyati cheklangan tashqi kirish kirardi. O‘z maydonchalaringiz va ijaradagi maydoncha o‘rtasidagi replikatsiya o‘z kanalini talab qiladi, u esa taklifga kirmaydi.
• Moslik — sizning tashvishingiz. Serverni platformaning moslik ro‘yxati bo‘yicha buyurtmachining o‘zi tekshirishiga to‘g‘ri keldi.
• Moslashuvchanlik shartli. Minimal muddat — 12 oy, 6 oy uchun oldindan to‘lov, joylashtirish — omborda uskuna bo‘lsa 5 ish kunidan, bo‘lmasa 35 ish kunigacha. Mohiyatan bu haqiqiy iste’mol bo‘yicha to‘lanadigan bulut emas, begona uskunani lizingga olish.
• Chiqish pul turadi. Ma’lumotlarni qayta ko‘chirish, o‘tish davridagi ikki tomonlama ish, tarmoqni qayta sozlash.

Va eng asosiysi: bitta tijorat ma’lumotlar markazidagi ijara piramidada hech narsani o‘zgartirmaydi. Bu hamon bitta bino, faqat begona.

Ijara har doim ham xariddan yomon emas: «To‘rtta kontur» nomli 07-sonda u o‘zini oqlaydigan holatlar ko‘rib chiqilgan — vaqtinchalik yuklama, pilotlar, sovuq zaxira uchun ikkinchi maydoncha. Lekin serverning oylik narxini emas, 3 yillik ufqdagi to‘liq qiymatni solishtirish kerak.

Manzillar, marshrut, odamlar

Ko‘chishni kim boshqaradi

Agar maydoncha yo‘qotilgan bo‘lsa, hammasini boshqa joyga qanchalik tez o‘tishingiz hal qiladi.

E’tiborlisi, ikkinchi kunning o‘zidayoq provayder zarar ko‘rgan mijozlarini tezlashtirilgan tartibda ko‘chirish bo‘yicha bir nechta boshqa bulut operatorlari bilan kelishib oldi. Bu to‘g‘ri qadam va boshqa provayderda nusxa kerakmi degan savolga eng yaxshi javob. Faqat hamma bir vaqtda ko‘chadi, va birinchi bo‘lib nusxasi allaqachon o‘sha yerda bo‘lgan ko‘chadi.

• Manzillar. Agar xizmatlaringizning ommaviy manzillari provayderga tegishli bo‘lsa, ko‘chish manzillar, DNS, sertifikatlar va barcha tashqi hamkorlardagi sozlamalarni o‘zgartirishni anglatadi. O‘z PI-manzillash va BGP trafikni manzillarni o‘zgartirmasdan boshqa maydonchaga olib o‘tish imkonini beradi.
• Marshrut. Zaxira maydonchagacha kanal avariyadan keyin buyurtma qilinmasligi, balki avariyagacha mavjud bo‘lishi kerak. Ommaviy avariya kunida aloqa operatorlari magistral trafikni qayta yo‘naltiradi va qolgan tugunlar hammada bir vaqtda ortiqcha yuklanadi.
• Sig‘im. O‘sha soatning o‘zida o‘chgan zonaning barcha mijozlari talab bo‘yicha boshqa zonada ishga tushishni xohlaydi.
• Odamlar va tartib. Zaxiraga o‘tish to‘g‘risida qarorni kim qabul qiladi, tizimlar qanday tartibda ishga tushadi, natijani kim tekshiradi. Agar bu qog‘ozda bo‘lmasa, buni tunda messenjerda hal qilishadi.

Tekshirish ro‘yxati

O‘zingizda nimani tekshirish kerak

Yakun

Xulosa o‘rniga

O‘sha kunlarda ishlamay qolgan mijozlarning hech biri «mayli, hammasi ishdan chiqsin» deb tanlamagan. Bitta zonani tanlashgan — arzonroq, yaqindagi nusxalarni — tezroq, provayder manzillarini — qutidan shunday chiqqan edi. Birgalikda bu «Qarz va defolt» nomli 12-sondagi qarz, va o‘sha kunlarda u bir vaqtning o‘zida o‘nlab tashkilotlarga to‘lovga taqdim etildi.

Bu bulutga qarshi ham, o‘z ma’lumotlar markazi foydasiga ham dalil emas. Savol o‘ziniki yoki begonaligida ham, SLA’ning batafsilligida ham emas, balki sizda nechta bino borligi va ko‘chish necha soat olishida: avariya tunida sizning biznesingiz to‘xtab turadi, kompensatsiya esa keyin keladi — agar kelsa.

Agar tekshirish ro‘yxatidagi savollarga hamkorga qo‘ng‘iroq qilmasdan javob bera olsangiz, serveringiz haqiqatan ham sizniki. Agar yo‘q bo‘lsa — keling, piramidangizni birga darajalarga ajratib chiqamiz.